Հակադարձում․ ինչո՞ւ Միքայել Մելքումյանի հաշվարկները չեն կարող արտացոլել հայ միգրանտների փոխանցումների ծավալը

«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության ներկայացուցիչ Միքայել Մելքումյանը, հակադարձելով «Փաստերի ստուգման հարթակի»՝ «Ռուսաստանից ամսական 150-180 մլն դոլար տրանսֆեր է գալիս․․․»․ Գագիկ Ծառուկյանի այս պնդումը սխալ է» հոդվածին, ԲՀԿ-ին պատկանող լրատվամիջոցին տված հարցազրույցում նշել է․ 

««Փաստերի ստուգման հարթակը» կոպտագույն սխալ է թույլ տվել, ինչ-որ  թիվ մի աղբյուրից վերցնել ու ասել՝ այս թիվը այսքան է, դա իրականության հետ որևէ աղերս չի կարող ունենալ…»։

Կարդացեք նաև՝ «Ռուսաստանից ամսական 150-180 մլն դոլար տրանսֆեր է գալիս․․․»․ Գագիկ Ծառուկյանի այս պնդումը սխալ է

Զերծ մնալով տնտեսագետի որակումներին պատասխանելուց՝ արձանագրենք, որ FIP.am-ը վերցրել և վերլուծել է ոչ թե «ինչ-որ թիվ մի աղբյուրից», այլ համադրել է տարբեր ցուցանիշներ՝ ոլորտի ֆինանսական հոսքերը ներկայացնելու լիազորություն ունեցող կառույցի՝ Հայաստանի Կենտրոնական բանկի պաշտոնական վիճակագրությունից։ 

Հետաքրքիր է, որ «ինչ-որ թիվ մի աղբյուրից» վերցնելու համար լրատվամիջոցին մեղադրող տնտեսագետը ԿԲ նույն վիճակագրությունից առանձնացրել է միայն մեկ ցուցանիշ՝ առանց այն համադրելու այլ տվյալների հետ։

«Կենտրոնական բանկի կայքից թիվ է, որը 3․8 մլրդ դոլար է 2025 թվականին, երբ որ Ռուսաստանից փոխանցումներ են եղել Հայաստան»,- ասում է Մ․ Մելքումյանը՝ ցույց տալով իր բջջային հեռախոսի էկրանը։

Սա, ինչպես արդեն նշել ենք, միակ պաշտոնական վիճակագրական ցուցանիշն է, որը մեջբերում է տնտեսագետը։

Ելակետ վերցնելով տարեկան 3․8 մլրդ դոլարը՝ Մ․ Մելքումյանը այն բաժանել է 12 ամիսների և եզրահանգել՝ «ստացվում է ամսական ավելի քան 300 մլն դոլար»։

Հաջորդ քայլով տնտեսագետը բաժանել է այդ գումարը երկու մասի և պնդել, որ դրա մի մասը գալիս է բանկային փոխանցումներով, իսկ մի զգալի հատված՝ կանխիկ։

«Այսինքն՝ մարդիկ իրենց հետ բերում են»,- պարզաբանում է նա։

Սակայն այս պնդման մեջ տնտեսագետը չի հստակեցնում՝ խոսքը հենց հայ միգրանտների մասի՞ն է, թե՞ ընդհանուր հոսքերի՝ հարցը թողնելով բաց։

Ի՞նչն է խնդրահարույց այս հաշվարկի մեջ

Անդրադառնանք Մ․ Մելքումյանի օգտագործած ելակետային թվին՝ հասկանալու համար, թե որքանով է այն վերաբերելի միգրանտների ուղարկած գումարներին։

Այո՛, ԿԲ տվյալներով՝ 2025 թվականին Ռուսաստանից Հայաստան փոխանցումների ընդհանուր ծավալը կազմել է շուրջ 3․8 մլրդ դոլար։

Սակայն այստեղ կա երկու կարևոր հանգամանք։

1․ Իր հաշվարկի հիմքում դնելով ՌԴ-ից ՀՀ փոխանցված ընդհանուր ներհոսքի չափը (3․8 մլրդ)՝ առանց դրանից հանելու արտահոսքը` զուտ ներհոսքը ստանալու համար, ինչպես նաև առանց դիտարկելու ոչ առևտրային փոխանցումների ներհոսքը, արտահոսքն ու զուտ ներհոսքը, տնտեսագետն ինքն է թյուրիմացության մեջ գցում ընթերցողին կամ ունկնդիրներին։

ՌԴ-ից ՀՀ տարեկան փոխանցումների ծավալը՝                            ԱՄՆ դոլարով (2015-2025թթ․)
Տարի	Ընդհանուր ներհոսք	Ընդհանուր արտահոսք	Ընդհանուր  Զուտ ներհոսք	ՈՐԻՑ ոչ առևտրային ներհոսք	Ոչ առևտրային արտահոսք	ոչ առևտրային Զուտ ներհոսք
2015	1 մլրդ	286 մլն	722 մլն	923 մլն	208 մլն	714 մլն
2016	896 մլն	333 մլն	563 մլն	844 մլն	205 մլն	639 մլն
2017	1 մլրդ	376 մլն	688 մլն	982 մլն	201 մլն	781 մլն
2018	1 մլրդ	471 մլն	577 մլն	936 մլն	190 մլն	745 մլն
2019	1 մլրդ	425 մլն	629 մլն	910 մլն	183 մլն	727 մլն
2020	824 մլն	459 մլն	364 մլն	673 մլն	192 մլն	481 մլն
2021	865 մլն	401 մլն	463 մլն	740 մլն	209 մլն	531 մլն
2022	3․6 մլրդ	452 մլն	3․1 մլրդ	1․3 մլրդ	190 մլն	1․2 մլրդ
2023	3․9 մլրդ	641 մլն	3․3 մլրդ	737մլն	168 մլն	568 մլն
2024	3․8 մլրդ	688 մլն	3․1 մլրդ	418 մն	147 մլն	270 մլն
2025	3․8 մլրդ	749 մլն	3․1 մլրդ	568 մլն	153 մլն	415 մլն

Այնինչ, ըստ Կենտրոնական բանկի՝ Ռուսաստանում աշխատող հայ միգրանտների կողմից իրենց ընտանիքներին ուղարկվող դրամական միջոցների մասին խոսելիս պետք է հիմք ընդունել «ոչ առևտրային ներհոսք» տողում ներկայացված տվյալները։

Այդպես էլ հենց վարվել է FIP.am-ը՝ ներկայացնելով Ռուսաստանից Հայաստան դրամական փոխանցումների զուտ ներհոսքի ցուցանիշները ինչպես ընդհանուր, այնպես էլ ոչ առևտրային փոխանցումների համատեքստում (զուտ ներհոսքը հավասար է երկիր մտած ընդհանուր ներհոսքի և երկրից դուրս եկած արտահոսքի տարբերությանը)։

2․ 2022 թ․-ից հետո բանկային փոխանցումների աճը պայմանավորող գործոնները

ԿԲ վերջին տարիների վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ ՌԴ-ից Հայաստան ընդհանուր փոխանցումների կտրուկ աճը սկսվել է 2022 թվականից՝ ռուս-ուկրաինական պատերազմի մեկնարկից հետո։ Տնտեսագետը, սակայն, մատնանշելով 2025-ին գրանցված 3․8 մլրդ ընդհանուր փոխանցումների չափը, չի բացում այն համատեքստը, որ փոխանցումները շեշտակի աճել են ռուս-ուկրաինական պատերազմից հետո։

Այնինչ, 2022-ից հետո ցուցանիշների կտրուկ աճը մեծապես կապվում է  ռուս-ուկրաինական պատերազմի մեկնարկի, ռելոկանտների և կապիտալի ներհոսքերի  հետ։

Այն, որ աճը պայմանավորված է հենց այս գործոններով, նշվել է նաև հանրային քննարկումներում։

Դեռ 2022 թվականի մայիսին ԿԲ նախագահի տեղակալ Հովհաննես Խաչատրյանը նշել էր, որ չնայած ԿԲ-ի՝ 2022 թ․-ին ՌԴ-ից դրամական փոխանցումների շուրջ 50 տոկոս նվազման մասին կանխատեսմանը, դրամական փոխանցումների ընդհանուր ծավալն աճել է։

«Գումարային իմաստով աճ կա 2021 թվականի համեմատ, բայց կոնկրետ սեզոնային աշխատողների մասով նվազում կա»,— շեշտել էր Հ․ Խաչատրյանը՝ ընդգծելով, որ աճը պայմանավորված է «միջազգային այցելուների» փոխանցումներով, սակայն թե ինչ զարգացումներ կունենա այդ աճը, «մեծ հարց է»։

Հիմք ընդունելով տարեկան 120․000-130.000 միգրանտի ցուցանիշը՝ Մ․ Մելքումյանը այն բազմապատկել է 1250 դոլարով՝ դա համարելով ՌԴ-ում հայ միգրանտի միջին աշխատավարձի չափը։ Արդյունքում, ըստ նրա հաշվարկի, հայ միգրանտների ամսական եկամուտը կազմել է  150-160 մլն դոլար։ 

«Հնարավոր է դրա մի մասը բանկային փոխանցումներով գա, մի մասը կանխիկ եղանակով մարդիկ բերեն»,- նշել է տնտեսագետը։

Մի կողմ թողնելով միգրանտների աշխատավարձի հաշվարկման հիմնավոր լինել-չլինելու հանգամանքը՝ նշենք, որ տնտեսագետի կողմից ներկայացված միգրանտների թվաքանակն առնվազն վիճելի է։ Նախորդ տարիներին, ըստ միգրացիոն հարցերով փորձագետ, Տաթևիկ Բեժանյանի, աշխատանքային միգրանտների թիվը տատանվել է 95․000-100․000-ի սահմանում, իսկ ներկայումս այդ ցուցանիշը 70․000-ից փոքր է։

Այսպիսով, թեև տնտեսագետի պնդումը՝ ՌԴ-ից ՀՀ տարեկան ընդհանուր փոխանցումների մասով, ճիշտ է (3.8 մլրդ ընդհանուր ներհոսք), սակայն, այն չի կարող արտացոլելհայ միգրանտների կողմից ուղարկվող գումարների իրական ծավալը։

Քանի որ՝

• ըստ ԿԲ-ի՝ աշխատանքային միգրանտների փոխանցումները հիմնականում արտացոլված են «ոչ առևտրային փոխանցումներ» տողով,
• տնտեսագետի հաշվարկած՝ միգրանտների աշխատավարձերի չափի, փոխանցումով և կանխիկ բերվող գումարների վերաբերյալ պնդումները չափելի չեն,
• տնտեսագետի ներկայացրած՝ ՌԴ-ում աշխատող հայ միգրանտների թիվը, առնվազն վերջին տարիների կտրվածքով, վիճելի է։

Այդուհանդերձ, մեր ներկայացրած վիճակագրական տվյալները վերաբերում են բացառապես դրամական փոխանցումներին և չեն ներառում հայ միգրանտների կողմից բերվող կանխիկ գումարները, որոնք կարող էին մեծացնել ՌԴ-ում աշխատող հայ միգրանտների դրամական հոսքերի ընդհանուր ծավալը։ Դրանք, սակայն, որպես վիճակագրական անփոփ տվյալներ հանրային բաց աղբյուրներում հասանելի չեն։

Գայանե Մարկոսյան