Ապատեղեկատվություն, ատելության խոսք, «օլիգարխներին լոյալ» մեդիա․ նոր զեկույց ՀՀ ԶԼՄ-ների մասին

Հրապարակվել է «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպության ամենամյա վարկանիշը, որում ՀՀ-ն նախորդ զեկույցի համեմատ զգալի՝ 16 հորիզոնականով, հետընթաց է ապրել։ 

Եթե 2025 թվականին Հայաստանը վարկանիշում զբաղեցնում էր 34-րդ հորիզոնականը, ապա 2026-ին հայտնվել է 50-րդում։ 

Կազմակերպությունը Հայաստանի մեդիադաշտը բազմազան է նկարագրում, միևնույն ժամանակ շեշտում է, որ երկիրը «բախվում է աննախադեպ մակարդակի ապատեղեկատվության և ատելության խոսքի, որը սնուցվում է ներքին քաղաքական լարվածությամբ, երկրի սահմաններին անվտանգության խնդիրներով և Ռուսաստանի և Եվրամիության միջև երկրի բարդ դիրքով»։

«Այնուամենայնիվ, հեռարձակվող և տպագիր լրատվամիջոցների մեծ մասը, որոնք կապված են խոշոր քաղաքական և առևտրային շահերի հետ, շարունակում են բախվել մտահոգիչ ճնշման իրենց խմբագրական քաղաքականության վրա», — ասվում է զեկույցում։ 

Լրագրողները ատելության խոսքի ու բռնության թիրախում  

Նշվում է, որ լրագրողները հաճախ ենթարկվում են ճնշման, վիրավորանքների և բռնության ինչպես իշխող կուսակցության պաշտոնյաների, այնպես էլ ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների, նրանց կողմնակիցների կողմից՝ լինի դա խորհրդարանում, փողոցում, թե սոցիալական ցանցերում:

«Ընդհանուր առմամբ, լրագրողների նկատմամբ բռնությունը մնում է անպատիժ», — ասվում է զեկույցում:

Սրան զուգահեռ, սակայն, զեկույցում արձանագրվել է, որ 2026 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ չկան կալանավորված կամ սպանված լրագրողներ ու մեդիայի այլ աշխատողներ։ 

Նշվում է, որ որպես մասնագիտություն, լրագրությունը նսեմացվում է և ենթարկվում է հատկապես մտահոգիչ ծավալի ատելության խոսքի:

«Քաղաքական վերնախավի կողմից լրատվամիջոցների դեմ ուղղված հռետորաբանությունը, որը մեղադրում է լրագրողներին «կաշառակերության» և իրենց խորհրդականներին ծառայելու մեջ, ստեղծում է անհանդուրժողականության մթնոլորտ, որը խոչընդոտում է լրագրողների աշխատանքը: Նրանք անընդհատ վիրավորվում են, հարձակվում և ենթարկվում են վիրավորական զրպարտության համար նախատեսված դատական ​​​​գործընթացների, ինչը ամրապնդում է ինքնագրաքննությունը», — ասվում է զեկույցում։ 

«Օլիգարխներին լոյալ» մեդիա

Զեկույցում նշվում է, որ մեդիայի բևեռացումը պայմանավորված է քաղաքական բևեռացմամբ։ 

«Շատ լրատվամիջոցներ մոտ են 2018 թվականից հետո ի հայտ եկած քաղաքական առաջնորդներին, մինչդեռ մյուսները հավատարիմ են մնում նախկին օլիգարխներին։ Միայն մի քանի լրատվամիջոցներ են ցուցաբերում անկախություն», — ասվում է զեկույցում։ 

Հիբրիդային հարձակումների փաստը զեկույցում

Նշվում է, որ ԶԼՄ-ների համար հատկապես զգայուն է քաղաքական երկու թեմա՝ Ադրբեջանի հետ ընթացող բանակցությունները և «Հայաստանի ու Ռուսաստանի միջև շարունակաբար լարված հարաբերությունները»։ 

«Այս լարվածության պատճառով լրագրողները ավելի ու ավելի են բախվում համակարգված ապատեղեկատվական արշավների և աշխարհաքաղաքական շփման հետ կապված հիբրիդային ազդեցության գործողությունների, որոնք ավելի են աղավաղում տեղեկատվական տարածքը: Որոշ քաղաքական խմբեր թիրախավորում են լրագրողներին», — ասվում է զեկույցում։

ԶԼՄ-ների թափանցիկության խնդիրը

Զեկույցում նշվում է նաև, որ չնայած զրպարտության ապաքրեականացմանը և լրատվամիջոցների սեփականության թափանցիկությունը երաշխավորող օրենսդրության ներդրմանը, ոլորտը կարգավորող օրենսդրությունը բավարար չէ մամուլի ազատությունը պաշտպանելու համար, և «չի համապատասխանում եվրոպական չափանիշներին»:

Նշվում է, որ վերջին փոփոխությունները չեն լուծել ապատեղեկատվության խնդիրը: 

«Պետական ​​տեղեկատվությանը հասանելիությունը սահմանափակվում է կառավարության կողմից (պատասխանելուց հրաժարվելը, ուշացումները և այլն)», — ասվում է զեկույցում:

Տնտեսական համատեքստ

«Լրատվամիջոցների մեծ մասը վերահսկվում է քաղաքական շարժումներին մոտ մարդկանց կողմից կամ աջակցություն է ստանում ազդեցիկ հասարակական գործիչների կողմից: Քիչ լրատվամիջոցներ են որդեգրել վճարովի բաժանորդագրության մոդելը, և գովազդային շուկան մնում է թերզարգացած, ինչը սահմանափակում է մասնավոր լրատվամիջոցների ֆինանսական անկախությունը: Միևնույն ժամանակ, պետական ​​լրատվամիջոցները խուսափում են կառավարությանն ուղղված ցանկացած քննադատությունից»։

Ամփոփեց Նանե Մանասյանը