Հայաստանի մասին հնացած թվեր, սխալ ձևակերպումներ և չհաստատված տվյալներ՝ ռուսական եթերում (Մաս 1)

Ռուսաստանի Առաջին ալիքի «Վովանի և Լեքսուսի շոուն» հաղորդման՝ 2026 թվականի հուլիսի 8-ի թողարկումը նվիրված էր Հայաստանում կայացած խորհրդարանական ընտրություններից հետո երկրի արտաքին քաղաքականությանը, հայ-ռուսական հարաբերություններին և եվրաինտեգրման գործընթացին։

Հաղորդման ընթացքում հնչել են Հայաստանի տնտեսության, էներգետիկայի, արտաքին առևտրի և ընտրությունների արդյունքների վերաբերյալ մի շարք թվային պնդումներ։

Հաղորդման ընթացքում հեղինակները ներկայացրել են նաև տարբեր ժամանակներում իրականացված հեռախոսազրույցների դրվագներ, որոնք վարել են  միջազգային քաղաքական և պետական գործիչների հետ՝ ներկայանալով Հայաստանի քաղաքական ղեկավարության ներկայացուցիչների, այդ թվում՝ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի անունից։ Հաղորդման մեջ, մասնավորապես, ցուցադրվել են ԱՄՆ սենատոր Քրիս Վան Հոլենի և ԵԱՀԿ գլխավոր քարտուղար Ֆերիդուն Սինիրլիօղլու հետ հեռախոսազրույցների դրվագներ։

«Փաստերի ստուգման հարթակը» ստուգել է հաղորդման ընթացքում հնչած պնդումներից չորսի փաստական հիմքերը՝ դրանք համադրելով պաշտոնական վիճակագրության, միջազգային կազմակերպությունների տվյալների և սկզբնաղբյուրների հետ։ 

Պնդում 1

Հաղորդման ընթացքում Մ. Վ. Լոմոնոսովի անվան Արտաքին առևտրի համառուսաստանյան ակադեմիայի (ВАВТ) համաշխարհային տնտեսագիտության և կառավարման ամբիոնի վարիչ Վլադիմիր Օսիպովը, անդրադառնալով հայ-ռուսական տնտեսական հարաբերություններին, հայտարարել է (13։00-13:30 րոպե), որ թեև երկու երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը նվազում է, Ռուսաստանին շարունակում է բաժին ընկնել Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության 36%-ը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանի երկրորդ խոշոր առևտրային գործընկերը Չինաստանն է՝ 12% մասնաբաժնով, իսկ երրորդը՝ Եվրամիությունը՝ 11%։

Փաստերի ստուգում․ նշված թվային տվյալները հին են ու ժամանակավրեպ

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի հրապարակած ամենաթարմ՝ 2026 թվականի հունվար–մայիսի տվյալներով, Ռուսաստանի մասնաբաժինը Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունում կազմել է 28%։ Համեմատության համար, 2025 թվականի նույն ժամանակահատվածում այն կազմել էր 35.1%, իսկ 2025 թվականի տարեկան տվյալներով՝ 35.8%։

Հետևաբար, Օսիպովի ներկայացրած 36% ցուցանիշը չի համապատասխանում հրապարակման պահին առկա ամենաթարմ պաշտոնական տվյալներին և, ըստ ամենայնի, հիմնված է 2025 թվականի տարեկան վիճակագրության վրա։

Նույնը վերաբերում է նաև Հայաստանի խոշոր առևտրային գործընկերների հերթականությանը։ 2026 թվականի հունվար–մայիսի տվյալներով, Հայաստանի երկրորդ խոշոր առևտրային գործընկերը Եվրամիությունն է՝ 16.7% մասնաբաժնով, իսկ երրորդը՝ Չինաստանը՝ 14.5% մասնաբաժնով։ Այսպիսով, հաղորդման մեջ ներկայացված գործընկերների դասավորությունը ևս չի արտացոլում հրապարակման պահին առկա պաշտոնական վիճակագրությունը։

Պնդում 2

Վլադիմիր Օսիպովը նաև հայտարարել է,  որ Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկի կարծիքով քաղաքական որոշումների հետևանքով Հայաստանը կորցրել է մոտ 5 միլիարդ ԱՄՆ դոլար (13:30-13:43 րոպե)։

Փաստերի ստուգում․ պնդման ձևակերպոումը մանիպուլյատիվ է, թվերը՝ սխալ

Իրականում Օվերչուկը նման ձևակերպում չի արել։ 2026 թվականի ապրիլին ՏԱՍՍ-ին տված հարցազրույցում նա հայտարարել է, որ 2025 թվականին Ռուսաստանն ու Հայաստանը փոխադարձ ապրանքաշրջանառության մեջ կորցրել են 5.1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար՝ Երևանի՝ Եվրամիության հետ մերձենալու շուրջ խոսակցությունների պատճառով։ Այսինքն՝ նա խոսել է երկու երկրների միջև փոխադարձ առևտրաշրջանառության ծավալի նվազման, այլ ոչ թե այն մասին, որ Հայաստանը կորցրել է 5.1 միլիարդ դոլար։

Որպես հիմնավորում Օվերչուկը նշել է, որ 2024 թվականին երկու երկրների միջև փոխադարձ առևտրաշրջանառությունը կազմել է 11.5 մլրդ ԱՄՆ դոլար, իսկ 2025 թվականին, նախնական տվյալներով, նվազել է մինչև 6.4 մլրդ դոլար։

Մինչդեռ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի պաշտոնական տվյալներով՝ Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև փոխադարձ առևտրաշրջանառությունը 2024 թվականին կազմել է 12.4 մլրդ ԱՄՆ դոլար, իսկ 2025 թվականին՝ 7.6 մլրդ ԱՄՆ դոլար։ Այսինքն՝ պաշտոնական տվյալներով մեկ տարվա ընթացքում այն նվազել է ոչ թե 6․4, այլ շուրջ 4.8 մլրդ ԱՄՆ դոլարով։

Միաժամանակ, Օվերչուկը չի ներկայացրել որևէ հաշվարկ կամ փաստական հիմնավորում, որը կհաստատեր, որ առևտրաշրջանառության նվազումը պայմանավորված է հենց Երևանի՝ Եվրամիության հետ մերձենալու շուրջ քաղաքական հայտարարություններով։ Հետևաբար, այդ պատճառահետևանքային կապը նրա քաղաքական գնահատականն է, այլ ոչ փաստերով հիմնավորված եզրակացություն։

Ի դեպ, 2026 թվականի հունվար–մայիսին ևս Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև փոխադարձ առևտրաշրջանառությունը շարունակել է նվազել՝ կազմելով 2.2 մլրդ ԱՄՆ դոլար, մինչդեռ 2025 թվականի նույն ժամանակահատվածում այն կազմել էր 2.7 մլրդ ԱՄՆ դոլար։

Պնդում 3

Վլադիմիր Օսիպովը նշել է. «Նիկոլ Փաշինյանը Ազգային ժողովում կարողացել է հավաքել մոտ 60 տեղ․  ընտրություններում ստացել է 50 տոկոսից պակաս ձայն» (14:33-14:45)։

Փաստերի ստուգում. հրապարակված երկու թվերից մեկը սխալ է

2026 թվականի Ազգային ժողովի ընտրությունների պաշտոնական արդյունքներով «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը նոր խորհրդարանում կունենա 64 մանդատ, «Ուժեղ Հայաստան» դաշինքը՝ 29 մանդատ, իսկ «Հայաստան» դաշինքը՝ 12 մանդատ։

Հետևաբար, պնդման մեջ նշված «մոտ 60 տեղ» ձևակերպումը ճշգրիտ չէ․ ԿԸՀ-ի հրապարակած պաշտոնական արդյունքներով, «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը նոր գումարման Ազգային ժողովում կունենա 64 պատգամավորական մանդատ։

Պնդում 4

«Հայաստանի էներգետիկայի 84%-ը կախված է Ռուսաստանից»։

Փաստերի ստուգում․ պնդման ցուցանիշը պաշտոնական տվյալներով չի հաստատվում

Հայաստանի 2024 թվականի էներգետիկ հաշվեկշռի բացատրական զեկույցի «Եզրակացություններ» բաժնում նշվում է, որ Հայաստանը շարունակում է մնալ ներմուծվող էներգակիրներից զգալիորեն կախված երկիր։ Զեկույցի համաձայն՝ 2024 թվականին ընդհանուր առաջնային էներգամատակարարման 72.3%-ը ձևավորվել է ներմուծվող էներգակիրների, իսկ 27.7%-ը՝ ներքին արտադրության հաշվին։

Սակայն այս ցուցանիշը վերաբերում է ընդհանուր էներգակիրների ներմուծումից կախվածությանը, այլ ոչ թե կոնկրետ  Ռուսաստանից էներգետիկ կախվածությանը։   

Հետևաբար, «Հայաստանի էներգետիկայի 84%-ը կախված է Ռուսաստանից» պնդումը պաշտոնական հրապարակված տվյալներով չի հաստատվում։

Այսպիսով, «Փաստերի ստուգման հարթակի» ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հաղորդման ընթացքում Հայաստանի վերաբերյալ հնչած վերոնշյալ փաստական և թվային պնդումները ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն չեն համապատասխանում իրականությանը։ Ներկայացված տվյալները երբեմն մանիպուլյատիվ են, երբեմն՝ սխալ կամ հիմնված են հնացած և հրապարակման պահին արդեն ոչ արդիական տվյալների վրա։ 

(շարունակելի)

Գայանե Մարկոսյան