Կենսաթոշակների անկանխիկ վճարման շուրջ շրջանառվող պնդումները փաստահեն չեն․ ինչ է նախատեսվում իրականում

2026 թվականի ապրիլի 1-ից կենսաթոշակներն ու նպաստները կվճարվեն ամբողջությամբ անկանխիկ եղանակով։  Ազգային ժողովը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ ընդունեց «Պետական նպաստների մասին» և «Պետական կենսաթոշակների մասին» օրենքներում փոփոխություններ կատարելու որոշումը։

ALPHA News-ի եթերում օրերս անդրադառնալով ներդրվող  փոփոխություններին՝ տնտեսագետ Լիլիա Ամիխանյանը նշել էր․ «Կառավարությունը բերում է տվյալներ, ասելով, որ ներկայումս անկանխիկից և քեշբեքից օգտվում են կենսաթոշակառուների ու նպաստառուների միայն 10 տոկոսը»։

Եթերում բարձրացվել էր նաև հարցը՝ թե ինչով է պայմանավորված, որ այդքան քիչ թվով մարդիկ են օգտվում ծրագրից։

Ավելի ուշ «Հրապարակը» գրեց, և այնուհետև սոցիալական ցանցերում սկսեցին ակտիվորեն շրջանառվել պնդումներ, թե կենսաթոշակների ու նպաստների անկանխիկ վճարման անցման արդյունքում քաղաքացիները կզրկվեն գումարը կանխիկացնելու կամ կանխիկ առևտուր իրականացնելու հնարավորությունից։

«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է հետվճարի ծրագրից օգտվող քաղաքացիների վիճակագրական տվյալները, ուժի մեջ մտնող փոփոխությունները, ինչպես նաև վերոնշյալ պնդումները՝ պարզելու համար առկա իրավիճակի ամբողջական պատկերը, հնարավոր ռիսկերը և շրջանառվող թեզերի փաստահենության աստիճանը։

Հետվճար ստացողների մասին

Պաշտոնական տվյալներով՝ «2025 թվականի հոկտեմբերի դրությամբ հետվճարի ծրագրի շահառուների թիվը կազմում է 366.432»։

Հաշվի առնելով, որ կենսաթոշակ և նպաստ ստացողների ընդհանուր թիվը Հայաստանում շուրջ 660․000 է, կարելի է արձանագրել, որ առնվազն հոկտեմբերի դրությամբ անկանխիկ եղանակով վճարում ստացող քաղաքացիների ավելի քան 55.5%-ը օգտվել է հետվճարի ծրագրից։ Այսպիսով, ALPHA News-ի եթերում հնչեցված 10%-ի մասին պնդումը չի համապատասխանում պաշտոնական վիճակագրական տվյալներին։

«Հունվարի 1-ից թոշակի կանխիկացումը կարգելվի» պնդման մասին

Շրջանառվող այս թեզը լիովին չի համապատասխանում իրականությանը։ Ո՛չ հունվարի 1-ից, ո՛չ էլ ապրիլի 1-ից հետո քաղաքացիները չեն զրկվում իրենց գումարը կանխիկացնելու իրավունքից։ Ցանկացած շահառու ինքն է իրավասու որոշել, թե ինչպես տնօրինի իրեն հասանելիք գումարը։

Այս թեմայի վերաբերյալ պարզաբանումներով հանդես են եկել ինչպես Աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարությունը՝ ի դեմս  նախարար Արսեն Թորոսյանի, այնպես էլ փոխնախարար Դավիթ Խաչատրյանը՝ Ազգային ժողովի նիստի ընթացքում։

Ինչպես նշել է փոխնախարարը, խոսքը ոչ թե թոշակը ծախսելու եղանակի պարտադրման, այլ վճարման եղանակի մասին է։  «Շահառուն ազատ է ընտրելու իր թոշակը ծախսելու ձևը․ ցանկության դեպքում կարող է նաև քարտից կանխիկացնել գումարը։ Այդ հարցում որևէ սահմանափակում չի սահմանվում»,- ընդգծել է Դավիթ Խաչատրյանը։

Առաջարկվող հիմնական փոփոխությունները

1. 2026 թվականի հունվարի 1-ից անկանխիկ գործարքների դեպքում կենսաթոշակառուներին և նպաստառուներին կտրամադրվի մինչև 20% հետվճար՝ գործող 12%-ի փոխարեն։
2. Հետվճարի առավելագույն չափը 6000 դրամից կդառնա 10․000 դրամ։
3. Հետվճարի ծրագրի իրականացման ժամկետը երկարաձգվել է մինչև 2026 թվականի դեկտեմբերի 31-ը։

Նախարարությունը խոստանում է մշակել և հունվարին ներկայացնել տեղաշարժման խնդիրներ ունեցող անձանց համար անկանխիկ եղանակով գումար ստանալու հստակ լուծումներ։

Այսպիսով, կենսաթոշակի ու նպաստների վճարման հարցի շուրջ վերջին օրերին ակտիվորեն շրջանառվող լուրերը չեն համապատասխանում իրականությանը․ ներկայացվող պնդումները փաստահեն չեն։

Գայանե Մարկոսյան