«Ռուսաստանում ավելի շատ հայ է ապրում, քան Հայաստանում»․ ռուսական եթերում հնչած պնդումը կեղծ է, չի հաստատվում թվերով

Ռուսաստանի Առաջին ալիքի «Большая игра» («Մեծ խաղ») հաղորդաշարը մայիսի 4-ի թողարկմամբ անդրադարձել է Հայաստանում անցկացված Եվրոպական քաղաքական համայնքի 8-րդ գագաթնաժողովին։

Հաղորդման վարող՝ «Եդինայա Ռոսիա» խմբակցության անդամ, Պետդումայի միջազգային հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահի առաջին տեղակալ Վյաչեսլավ Նիկոնովը, անդրադառնալով Հայաստան-Եվրոպա գործընկերության հնարավորությանը, նշել է․

«Պետք է հասկանալ, որ եվրոպական համայնքը պարզապես գործիք է այս կամ այն պետությունը հակառուսական գործիք դարձնելու համար (14։31-14։39 րոպե)․․․ այդպիսի գործընկերությունից ոչ մի օգուտ չի լինում և չի էլ կարող լինել, որովհետև Երևանի տնտեսական կապերը Մոսկվայի հետ բացարձակապես անհամադրելի են ՀՀ-Եվրոպա կապերի հետ։ ․․․ (15։03-15։14 րոպե)»։

Այս գնահատականների ավարտին նա նախ շեշտել է․«Ռուսաստանում ապրում են շատ ավելի մեծ թվով հայեր, քան հենց Հայաստանում», ապա եզրահանգել՝ վերոնշյալ հանգամանքները հաշվի առնելով «իրավիճակը Փաշինյանի համար կարող է լինել բավականին ողբալի» (15։18-15։28 րոպե)։

Ի՞նչ է ցույց տալիս ՌԴ վիճակագրությունը 

«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է պատգամավորի՝ Ռուսաստանում ապրող հայերի թվի մասին պնդումը և արձանագրել․ պաշտոնական տվյալներով պաշտոնյայի պնդումը չի հաստատվում։

Ռուսաստանում բնակվող քաղաքացիների ազգային պատկանելիությանը վերաբերող հիմնական վիճակագրությունը հիմնված է մարդահամարների արդյունքների վրա։ Վերջին և ամենաթարմ մարդահամարը այդ երկրում անցկացվել է 2020-2021 թվականներին և հրապարակվել 2022 թվականին։ «Բնակչության ազգային կազմը» բաժնում ներկայացված են այդ երկրում բնակվող ազգային փոքրամասնությունների տվյալները։

Ըստ այդ տվյալների՝ ՌԴ-ում ապրող հայերի թիվը 2021 թվականին կազմել է շուրջ 947 000 մարդ (մոտ 510 000 տղամարդ և 435 000 կին)։ 

Թե որքանո՞վ է փոփոխվել այս ցուցանիշը տարբեր հանգամանքների, մասնավորապես՝ 2022-ից մեկնարկած ռուս-ուկրաինական պատերազմի հետևանքով, հնարավոր կլինի գնահատել միայն հաջորդ մարդահամարի արդյունքներով։

Ի՞նչ է ցույց տալիս ՀՀ վիճակագրությունը

Ինչ վերաբերում է Հայաստանի բնակչության ցուցանիշին, ապա համադրել ենք Հայաստանում անցկացված վերջին՝ 2022 թվականի մարդահամարի տվյալները։

2022 թվականի դրությամբ ՀՀ բնակչության թիվը կազմել է շուրջ 2 933 000 մարդ, որից 2 876 000-ը՝ հայեր։ Մոտ 57 000-ը ներկայացնում են թվով 9 ազգային փոքրամասնություններ։

Տնտեսական գնահատականներ՝ հաղորդման բանախոսի կողմից

Նույն հաղորդման ընթացքում բանախոսներից մեկը՝ քաղաքագետ, արևելագետ Ֆահրադ Իբրահիմովը, անդրադառնալով Հայաստանի տնտեսական ցուցանիշներին, շեշտել էր․

«Երևանում ակնհայտ է, որ պետք է հասկանան, որ բոլոր տնտեսական բարիքները և բոլոր տնտեսական հնարավորությունները նախ ԵԱՏՄ-ի և ռուսական գործոնի շնորհիվ են (13։35-13։47րոպե)»։

Ասվածի հիմնավորման ապացույցների թվում վերջինս մատնանշել է՝ վերոնշյալը
«արտացոլում են առևտրաշրջանառության (հեղ․՝ նկատի ունի Հայաստան-ՌԴ առևտուրը) թվերը․․․»։

ՀՀ-ՌԴ առևտրաշրջանառությունը՝ նվազման միտումով 

ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալները ցույց են տալիս, որ վերջին տարիներին ՀՀ-ՌԴ առևտրաշրջանառության մասնաբաժինը Հայաստանի ընդհանուր արտաքին առևտրում նախ աճել է, ապա վերջին մեկ տարվա ընթացքում՝ էականորեն նվազել։ 

2018 թվականին ՀՀ-ՌԴ արտաքին առևտրաշրջանառությունը կազմել է ընդհանուր արտաքին առևտրի 26.1%-ը։ 2024 թվականին գրանցվել է առավելագույն ցուցանիշը՝ 41.1%։ 2025 թվականին այն կազմել է մոտ 35.8%։

Տոկոսային ցուցանիշին զուգահեռ նվազել է նաև ՀՀ-ՌԴ առևտրաշրջանառության ծավալը՝ դոլարային արտահայտությամբ․ 2024 թվականին գրանցված 12.4 մլրդ դոլարի փոխարեն 2025 թվականին այն կազմել է 7.6 մլրդ դոլար։

Այսպիսով, ՌԴ պետական պաշտոնյայի՝ Ռուսաստանում ապրող հայերի թվի վերաբերյալ պնդումը սխալ է և չի համապատասխանում պաշտոնական տվյալներին․ այդ երկրում բնակվող հայերի թիվը մոտ 3 անգամ զիջում է ՀՀ բնակչությանը։ Ինչ վերաբերում է տնտեսական հատվածին, ապա առնվազն վերջին տարում նկատելի են ՀՀ-ՌԴ առևտրաշրջանառության ցուցանիշի նվազման միտումներ՝ թե՛ տոկոսային, թե՛ գումարային տեսքով։

Հ․Գ․ ՌԴ-ում ապրող հայերի՝ ՀՀ բնակչության թվից մեծ լինելու մասին պնդումներ ռուս պաշտոնյաները նախկինում էլ են արել։ 2024 թվականին FIP.am-ը հերքել էր նաև Ռուսաստանի նախագահի մամուլի քարտուղար Դմիտրի Պեսկովի համանման սխալ պնդումը։ Սակայն դա չի խանգարել, որ ռուս պաշտոնյաները շարունակեն պարբերաբար ապատեղեկատվություն տարածել՝ հայերի համար զգայուն այս թեմայով։ 

 Գայանե Մարկոսյան