Ինչպե՞ս Օրբանին ուղղված քննադատությունը հայկական Facebook-ում ներկայացվեց որպես հարձակում Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի դեմ

Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցի հայկական տիրույթում հունիսի 27-ից տարածվում է մի տեսանյութ, որում Հունգարիայի վարչապետ Պետեր Մագյարը Եվրոպական խորհրդարանում ելույթի ժամանակ իբրև թե դիմում է Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենին և նրան անվանում «խորամանկ երկերեսանի, որը սառնասրտորեն ու հաշվենկատորեն մսխում է Եվրոպան»։

Հունգարիայի վարչապետի մասնակցությամբ տեսանյութը, մասնավորապես, տարածել էր «Ազգ» լրատվամիջոցի ֆեյսբուքյան էջը, ինչպես նաև «Ճշմարտության ձայն» կոչվող ֆեյսբուքյան էջը և այդ էջերի հարյուրավոր հետևորդներ, հաշիվներ։ 

Տարածողների մեջ կար նաև քաղաքական վերլուծաբան, որն այդ տեսանյութում հնչած կեղծ բովանդակության հիման վրա քաղաքական վերլուծություն էր կատարել ու առանձնահատուկ նկատել կիրակին ուրախ նոտայով սկսելու մասին։

«Փաստերի ստուգման հարթակի» ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ Հունգարիայի վարչապետը նման հայտարարություն չի արել, և եվրոպացի պաշտոնյային վերագրվել են արտահայտություններ, որոնք նա չի արել։ 

Ի՞նչ է պարզել FIP.am-ը

Այս թեմային դեռևս մայիսի 18-ին անդրադարձել է Վրաստանում գործունեություն ծավալող «Myth Detector» փաստեր ստուգող լրատվամիջոցը, քանի որ սոցցանցերի վրաստանյան տիրույթում նույնպես եղել են գործիչներ, որոնք նույնպես տարածել են այդ տեսանյութը։

Հունգարիայի վարչապետ Պետեր Մագյարի ելույթի տեսանյութի բնօրինակը 2024թ. հոկտեմբերի 9-ի Եվրոպական խորհրդարանի նիստից է, որի ժամանակ ներկայացվել է «Հունգարիայի նախագահության գործողությունների ծրագիրը» («Presentation of the programme of activities of the Hungarian Presidency»)։ Եվրոպական խորհրդարանի Multimedia Centre-ում հրապարակվել են այդ նիստերի տեսանյութերը, որոնց համաձայն՝ նիստերի ընթացքում խոսել են եվրոպացի շատ պատգամավորներ, այդ թվում՝ Հունգարիայի նախկին վարչապետ Վիկտոր Օրբանը, ինչպես նաև գործող վարչապետ Պետեր Մագյարը, որն այդ ժամանակ Հունգարիայում ընդդիմադիր գործիչ էր, նաև՝ ԵԽ պատգամավոր։ Վերջինի ելույթը 7։26 րոպե է, որի ընթացքում նա քննադատության է ենթարկում Հունգարիայի նախկին (այդ ժամանակ՝ 2024-ին գործող վարչապետ-խմբ․) վարչապետ Վիկտոր Օրբանին։ Մագյարի կոշտ ելույթը վերահրապարակվել է «EU debates» յութուբյան ալիքում՝ «Պետեր Մագյարը քննադատում է Վիկտոր Օրբանին և հունգարական կառավարությանը» (Hungarian Péter Magyar criticizes Viktor Orban and the Hungarian government!) վերնագրով, 2024-ի հոկտեմբերի 14-ին և ունի շուրջ 60 հազար դիտում։

Տարածված տեսանյութը, որում Մագյարին վերագրվել են կեղծ հայտարարություններ, հենց այս ելույթից է, նա իր ելույթի ընթացքում հայացքը պարբերաբար ուղղում է տարածքում նստած Վիկտոր Օրբանին (լուսանկարում՝ շրջանակի մեջ)։

Նա խոսում է Հունգարիայի ներքաղաքական խնդիրների, կոռուպցիայի, տնտեսության, առողջապահության և կրթության ոլորտների մասին։

Այսինքն՝ տարածվող տեսանյութում Մագյարի խոսքը ներկայացվել է կեղծ թարգմանությամբ։ Իրական ելույթում նա Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենին չի անվանում «խորամանկ երկերեսանի» և նմանատիպ որևէ ձևակերպում չի օգտագործում նրա հասցեին։

Որտեղի՞ց է տարածվել կեղծ տարբերակը 

FIP.am-ի մոնիտորինգը ցույց է տվել, որ Մագյարի ելույթի կեղծ թարգմանությամբ տարբերակը տարածվել է «Սավելի Ակրապովիչ» (Савелий Акрапович) անունով յութուբյան ալիքով։ Ալիքի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ այս անվան տակ տարածվում, հրապարակվում են միջազգային քաղաքականության վերաբերյալ սենսացիոն վերնագրերով տեսանյութեր, որոնցում հաճախ օգտագործվում են կտրուկ, շոկային և մանիպուլյատիվ ձևակերպումներ։ 

Մագյարի և Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի մասին տեսանյութը այդ ալիքում հրապարակվել է մայիսի 14-ին։ Տեսանյութի վերնագիրն ու նկարագրությունը ստեղծում են տպավորություն, թե Մագյարը Եվրոպական խորհրդարանում հարձակվել է ֆոն դեր Լեյենի և Բրյուսելի վրա, մինչդեռ իրականում նա խոսել է Վիկտոր Օրբանի կառավարության մասին։ 

Հատկանշական է, որ մի քանի օր առաջ այս տեսանյութը ակտիվորեն տարածվել է նաև սոցցանցերի մոլդովական տիրույթում և տարածողը եղել է Մոլդովայի Կոմունիստական կուսակցությունը։ Նրանք «Սավելի Ակրապովիչի» նույն տեսանյութը վերբեռնել են իրենց յութուբյան ալիքում և այն ակտիվորեն տարածել ֆեյսբուք սոցիալական ցանցում։

Այսպիսով, հայկական ֆեյսբուքյան տիրույթում տարածված տեսանյութը ոչ թե Պետեր Մագյարի իրական հայտարարությունն է Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի հասցեին, այլ իրական ելույթի վրա կառուցված կեղծ թարգմանություն։ Մագյարը այդ ելույթում քննադատել է Վիկտոր Օրբանին և Հունգարիայի կառավարությանը, իսկ եվրոպացի պաշտոնյայի հասցեին նրան վերագրված վիրավորական ձևակերպումները իրական ելույթում բացակայում են։

Ուշագրավ է, որ տեսանյութը լայն տարածում է ստացել այն օրերին, երբ հայտնի էր դարձել Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենի՝ Հայաստան նախատեսվող այցի մասին։ Անկախ այդ ժամանակային համընկնման պատճառներից, այդուհանդերձ փաստ է, որ այդ տեսանյութի հիմնական թիրախը հենց ֆոն դեր Լեյենն է, որի հասցեին էլ կեղծ թարգմանությամբ վերագրվել են Մագյարի կողմից երբևէ չհնչեցված վիրավորական արտահայտություններ։

Հասմիկ Համբարձումյան