Սպանություններն ու հրազենի կիրառումը 2026 թվականի առաջին կիսամյակի դրությամբ. ինչ են ցույց տալիս պաշտոնական թվերը

Օգոստոսի 3-ին սոցիալական ցանցերի հայկական տիրույթում լայնորեն տարածվեց Երևանում հունիսի 20-ին կատարված կրակոցների տեսագրությունը։

Առաջին հայացքից անսովոր կադրերը կատարվածը վերադարձրին հանրային օրակարգ՝ ուղեկցելով պնդումներով ու մտահոգություններով, թե Հայաստանում սպանությունները շատացել են, զենք կրելը դարձել է սովորական, կարգ ու կանոն հաստատված չէ (1, 2, 3, 4) և այլն։ Մեկնաբանություններում կարելի էր կարդալլ նաև համեմատություններ Սիցիլիայի հետ։ Ընդ որում, սոցցանցերում հին դեպքի մասին հրապարակվող տեսանյութում չէր նշվում, որ դեպքը տեղի է ունեցել ավելի քան մեկ ամիս առաջ և նույն օրը ոստիկանությունը հայտնել էր, որ կա ձերբակալված։ 

Քննչական կոմիտեից FIP.am-ին հայտնել են, որ այս պահին այդ կրակոցների դեպքով հարուցված քրեական վարույթի շրջանակներում 2 անձ գտնվում է կալանքի տակ, իսկ 2-ի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում։

Հիշեցնենք՝ Երևանի Կիլիկիա թաղամասում հունիսի 20-ին տեղի էր ունեցել միջադեպ, որի ժամանակ Սիսվան փողոցում հնչել են կրակոցներ և կան վիրավորներ: Ոստիկանությունը պաշտոնապես հաղորդել էր, որ կենցաղային հարցերի շուրջ ծագած վիճաբանության և հրազենի գործադրման հետևանքով տարբեր բժշկական հաստատություններ են տեղափոխվել 4 անձ: Նրանց կյանքին վտանգ չի սպառնում։ 

Վերջին շրջանում հրազենի կիրառմամբ յուրաքանչյուր աղմկահարույց հանցագործություն հանրային նման արձագանք է առաջացնում։ Նույն դեպքի մասին նոր տեսանյութերը, մանրամասներն ու մեկնաբանությունները կարող են տարածվել օրեր կամ նույնիսկ շաբաթներ անց՝ ստեղծելով տպավորություն, թե խոսքը ոչ թե մեկ, այլ իրար հաջորդող բազմաթիվ դեպքերի մասին է։ 

Բայց արդյոք այս ընկալումը երկրում հանցագործությունների մասով իրական պատկերն է ներկայացնում։

«Փաստերի ստուգման հարթակն» ուսումնասիրել է Ներքին գործերի նախարարության տրամադրած վիճակագրությունը, սպանությունների հաշվարկման նոր մեթոդաբանությունը և միջազգային համեմատական տվյալները՝ պարզելու՝ Հայաստանում սպանություններն ու հրազենով կատարվող հանցագործություններն իսկապե՞ս աճել են, թե հանրային անհանգստությունը հիմնականում ձևավորվում է տեղեկատվական աղմուկի ազդեցությամբ։

Սպանությունների թիվը երկարաժամկետ կտրվածքով գրեթե չի փոխվել

2010-2017 թվականներին Հայաստանում տարեկան միջինում արձանագրվել է 52 հաստատված սպանություն, իսկ 2018-2025 թվականներին՝ 50։ Այսինքն՝ երկարաժամկետ միտումը ոչ թե աճ է, այլ՝ աննշան նվազում։

Միևնույն ժամանակ, 2025 թվականին սպանությունների թիվը կազմել է 50, ինչը 2024 թվականի համեմատ 5 դեպքով ավելի է։

2025-ին, ընդհանուր հանցագործությունների թիվը կազմել է 40 722, հետևաբար հաստատված սպանությունները կազմում են բոլոր հանցագործությունների ընդամենը 0.1 տոկոսը։

2026 թվականի առաջին կիսամյակում արձանագրված սպանությունների թիվը 20 է, նախորդ տարվա համեմատ նվազել է 1-ով։

ՆԳՆ տվյալներով՝ 2026 թվականի առաջին վեց ամիսներին այս ցուցանիշն ավելի ցածր է՝ 0.09 տոկոս։

Հայաստանը շարունակում է մնալ ցածր սպանությունների ցուցանիշ ունեցող երկրների շարքում

ՄԱԿ-ի Թմրամիջոցների և հանցավորության դեմ պայքարի գրասենյակի (UNODC) «Global Study on Homicide 2023» զեկույցի համաձայն՝ աշխարհում 2021 թվականին յուրաքանչյուր 100 հազար բնակչի հաշվով արձանագրվել է միջինը 5.8 սպանություն։ 

(Զեկույցը կազմվում է 5 տարին մեկ անգամ, այդ պատճառով ներկայացրել ենք ամենաթարմ տվյալը)։

Հայաստանում նույն ցուցանիշը վերջին տասնամյակում եղել է զգալիորեն ավելի ցածր.

Հաշվարկի մեթոդաբանությունը՝ (Սպանությունների թիվ / Բնակչության թիվ * 100 000):

Տարի	100 հազար բնակչի հաշվով սպանություններ
2015	1.7
2016	2.2
2017	1.6
2018	1.2
2019	1.6
2020	1.7
2021	2.0
2022	1.9
2023	1.8
2024	2.0
2025*	1․6
2026* 1 կիս․	0,6

Այսինքն՝ նույնիսկ ամենաբարձր ցուցանիշ ունեցող տարիներին Հայաստանը շուրջ երեք անգամ ցածր սպանությունների մակարդակ է ունեցել, քան համաշխարհային միջինը։

* Հաշվարկն իրականացվել է նոր մեթոդաբանությամբ

Նոր մեթոդաբանությունը փոխել է վիճակագրության ներկայացման ձևը

Մինչև վերջերս Հայաստանում հանցագործությունների վիճակագրությունը կազմվում էր ըստ այն տարվա, երբ դեպքը հաշվառվել էր։

Օրինակ՝ եթե 2012 թվականին կատարված սպանությունը բացահայտվում էր 2025 թվականին, այն ներառվում էր հենց 2025 թվականի վիճակագրության մեջ։

2026 թվականից ներդրված նոր մեթոդաբանությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել

• տվյալ տարում փաստացի կատարված հանցագործությունները,
• նախորդ տարիներից բացահայտված դեպքերը։

Օրինակ՝ 2025 թվականին հաշվառվել էր 46 337 հանցագործություն, սակայն դրանցից միայն 40 722-ն էին իրականում կատարվել հենց 2025 թվականին։ Մնացած 5 615-ը նախորդ տարիների դեպքեր էին։

Այս մոտեցումը թույլ է տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել տվյալ տարվա իրական հանցավորության մակարդակը։

Ինչո՞ւ է հաճախ ստեղծվում սպանությունների աճի տպավորություն

Մասնագետները նշում են, որ այդ տպավորության ձևավորման վրա ազդում են մի քանի գործոն, որոնցից հիմնականը տեղեկատվական միջավայրն է։ Նույն սպանության վերաբերյալ օրեր կամ նույնիսկ շաբաթներ շարունակ հրապարակվում են նոր մանրամասներ, տեսանյութեր, կադրեր և մեկնաբանություններ։ Արդյունքում մեկ դեպքը հանրային ուշադրության կենտրոնում մնում է երկար ժամանակ՝ ստեղծելով այնպիսի տպավորություն, թե նման դեպքերը տեղի են ունենում անընդհատ։

Հրազենով կատարվող հանցագործությունները

Ըստ ՆԳՆ տվյալների՝ 2025 թվականին հրազենի գործադրմամբ կատարված հանցագործությունները կազմել են ընդհանուր հանցագործությունների 0.3 տոկոսը։

2026 թվականի առաջին վեց ամիսներին այդ ցուցանիշը կազմել է շուրջ 0.2 տոկոս։

Վերջին տարիներին, հատկապես 2020 թվականի պատերազմից հետո, զգալիորեն աճել են ապօրինի զենքի շրջանառության բացահայտման դեպքերը, առգրավված և կամավոր հանձնված զենքի քանակը։ Ըստ ՆԳՆ-ի՝ այս աճը պայմանավորված է միաժամանակ երկու գործոնով՝ պատերազմներից հետո զենքի շրջանառության ավելացմամբ և ոստիկանության կողմից վերահսկողության խստացմամբ։

Եզրակացություն

Այսպիսով, պաշտոնական վիճակագրությունը չի հաստատում այն պնդումները, թե Հայաստանում սպանությունները կտրուկ աճել են կամ դարձել են զանգվածային երևույթ։ Պաշտոնական վիճակագրությունը ցույց է տալիս, որ հաստատված սպանությունները շարունակում են կազմել ընդհանուր հանցագործությունների չնչին տոկոս, իսկ 100 հազար բնակչի հաշվով սպանությունների մակարդակը շարունակում է զգալիորեն ցածր մնալ համաշխարհային միջինից։

Արեն Նահապետյան

Կարդացեք նաև

Հայաստանում զենքի ապօրինի շրջանառությունը կտրուկ աճել է․ պատերազմի հետևա՞նք, թե՞ իրավապահների աշխատանքի արդյունք

Հուզական աղմուկն ընդդեմ թվերի․ սպանությունների դեպքերի իրական պատկերը Հայաստանում

Գլխավոր լուսանկարը գեներացվել է AI-ի միջոցով